De boemerang bij beschuldigingen van grensoverschrijdend gedrag

Sascha Janssen Arbeidsrecht, NIEUWS Leave a Comment

Werkgevers die conclusies al getrokken hebben en de uitkomst van een onafhankelijk extern onderzoek niet accepteren, worden door rechters meestal afgestraft. Wat begint als een verwijt van grensoverschrijdend gedrag richting werknemer, kan dan eindigen in de vaststelling dat de werkgever degene is die ernstig verwijtbaar heeft gehandeld of nagelaten.

Zo ook in een recente zaak die speelde bij de kantonrechter te Amsterdam. https://uitspraken.rechtspraak.nl/details?id=ECLI:NL:RBAMS:2024:6286&pk_campaign=rss&pk_medium=rss&pk_keyword=uitspraken Ik zal deze uitspraak hieronder bespreken en tevens gelijk enkele adviezen en praktische tips geven.

Kern van de zaak

Werkgever Déhora stelt meerdere verwijten over werknemer te hebben ontvangen van grensoverschrijdend gedrag (onder meer over een affaire met een ondergeschikte, ongepaste uitlatingen over borsten, een ‘bad incident’, et cetera). Werknemer wordt op non-actief gesteld, werkgever communiceert al over meldingen over werknemer binnen het bedrijf en werkgever schakelt een extern onderzoeksbureau in. Dit bureau gaat systematisch alle verwijten af en stelt vast dat de verwijten van grensoverschrijdend gedrag niet zijn komen vast te staan. Werkgever gaat daarnaast op zoek naar verklaringen om de schorsing en het einde van de arbeidsovereenkomst alsnog te rechtvaardigen. Werknemer heeft ondertussen de rechter verzocht de arbeidsovereenkomst te ontbinden. De rechter ontbindt de arbeidsovereenkomst en kent werknemer naast de transitievergoeding ad € 14.452,85 bruto ook € 100.000,– bruto aan billijke vergoeding toe vanwege ernstig verwijtbaar handelen/nalaten door werkgever.

Meest relevante overwegingen van de rechter met mijn adviezen en tips

“Déhora heeft verzoeker na de ontvangst van twee meldingen direct op non-actief gesteld en al haar werknemers (in Nederland) de dag erna per e-mail geïnformeerd over het feit dat er meldingen over verzoeker waren binnengekomen en er een extern onderzoek werd gestart, waarbij verzoeker is gevraagd zijn werk neer te leggen.“

  • Non-actiefstelling/schorsing dient niet lichtvaardig gedaan te worden.
  • Communicatie richting derden over klachten en/of over vermeend gedrag – dat nog helemaal niet is aangetoond – dient niet plaats te vinden.

“[Verzoeker] is niet direct verteld hoeveel meldingen er waren en waar die over gingen en hij heeft niet de gelegenheid gekregen meteen een reactie te geven. Déhora heeft pas tijdens de mondelinge behandeling [SJ: bij de rechter] concreet toegelicht welke twee meldingen er over verzoeker precies zijn binnengekomen. Dit betrof meldingen uit anonieme bron.”

  • Beklaagden hebben het recht kennis te nemen van wat hen verweten wordt, zeker als zij  – zoals in deze zaak – direct naar huis gestuurd worden en er e-mails over de beklaagden worden verzonden. Hoor & wederhoor is een basis beginsel in de rechtsstaat.
  • Tegen anonieme verwijten kan iemand zich niet/slecht verweren. Ik ben dan ook geen voorstander van anoniem geklaag bij vermeend grensoverschrijdend gedrag.
  • Als er intern gecommuniceerd wordt in zaken die nog niet vast staan, dan altijd in en na overleg en instemming met werknemer.

“Met [verzoeker] is niet vooraf overlegd over de inhoud van de e-mail aan alle werknemers, noch is hij daarover vooraf geïnformeerd. Déhora heeft betoogd dat de tekst van het bericht voldoende rekening houdt met de belangen van zowel [verzoeker] als die van de melders, maar dit is onjuist. Dat ‘meldingen’ over [verzoeker] zijn binnengekomen is weliswaar een transparante-, maar niet een neutrale mededeling. De tekst plaatst [verzoeker] in een kwaad daglicht. Het roept veel vragen op, en stimuleert onrust en een geruchtenstroom over wat er is gebeurd. Déhora heeft niet met [verzoeker] besproken om in deze precaire aangelegenheid een radiostilte in acht te nemen. “

  • Berichtgeving over klachten/meldingen tegen een collega, zeker in combinatie met het schorsen van die betreffende collega, kunnen beschadigend zijn.
  • Werkgever moet in overleg blijven met de beklaagde, ook met de rechten van beklaagde rekening houden en niet – zoals hier – de beklaagde gelijk al als een dader behandelen.

“Duidelijk is dat Déhora de twee meldingen serieus diende te nemen en zorgvuldig diende te (laten) onderzoeken. Die meldingen kwamen gezien de bij Déhora uit het verleden bekende gedragingen van [verzoeker] echter niet uit de lucht vallen. Eerdere meldingen over ongewenst gedrag van [verzoeker] zijn voor Déhora nooit aanleiding geweest om concrete maatregelen te treffen, zoals een schriftelijke waarschuwing en/of het aanbieden van een verbetertraject.”

  • Ja, als werkgever moet je meldingen serieus nemen en zorgvuldig (laten) onderzoeken. Als werkgever moet je je ook verantwoorden waarom eerder dan niet onderzoek is gedaan over reeds bekend zijnde klachten/verwijten, dan wel waarom toen niet is opgetreden.
  • Als werkgever dien je consequent op te treden en bij gebleken ongewenst gedrag dus concrete maatregelen te treffen zoals een waarschuwing of een verbetertraject. Doe je dat niet, dan schiet je zelf als werkgever tekort en leg je een voedingsbodem voor een onveilige bedrijfscultuur.

“De aangeboden coaching (zie r.o. 2.3 en 2.7) is geen verbetertraject. Voor een verbetertraject is vereist dat duidelijke doelen worden geformuleerd en dat na afloop gezamenlijk wordt vastgesteld of die doelen zijn behaald. Al met al had het voorgaande Déhora direct na de meldingen moeten aanzetten tot grote voorzichtigheid en genoeg aandacht voor de belangen van [verzoeker] . Dit heeft Déhora in onvoldoende mate gedaan en dat valt haar te verwijten.”

  • Als werkgever heb je niet alleen rekening te houden met de rechten van klager(s) maar ook met de rechten van beklaagde. Voorafgaand aan enig zorgvuldig en deskundig onderzoek dient een beklaagde al niet voor de wolven gegooid te worden of aangeschoten wild te zijn. (Ook achteraf trouwens niet.)

“Déhora heeft vervolgens na de start van het onderzoek ook niet gecommuniceerd met [verzoeker]. Zij heeft [verzoeker] nergens over geïnformeerd, en enkel laten weten dat zij een onderzoeksbureau had ingeschakeld. Pas begin februari 2024 vernam [verzoeker] van het onderzoeksbureau wat hem verweten werd. Dat is bijzonder laat. Kort daarna heeft Déhora opnieuw alle (Nederlandse) collega’s een e-mail gestuurd, ditmaal met de mededeling dat het onderzoek naar grensoverschrijdend gedrag helaas nog steeds loopt. De lange duur van het onderzoek, zonder afdoende tussentijdse informatie over de voorgang, heeft de belangen van [verzoeker] opnieuw geschaad. Déhora valt te verwijten dat zij onvoldoende regie op (de duur van) het onderzoek heeft uitgeoefend.”

  • Wederom: als werkgever heb je óók rekening te houden met de rechten van een beklaagde. De impact van een onderzoek is groot op een gedaagde (ook op diens privé leven en gezondheid). Dit maakt dat je als werkgever beklaagde volledig dient te informeren en mee te nemen in het proces en de duur daarvan.

“Uit het onderzoek is vervolgens niet gebleken dat [verzoeker] zich schuldig heeft gemaakt aan de hem verweten gedragingen. Dat het onderzoek die kant op ging bleek ook al uit het concept dat [verzoeker] medio maart 2024 toegestuurd kreeg. Ook Déhora heeft een concept ontvangen. Desondanks liet zij nog altijd niets van zich horen naar [verzoeker]  Déhora blijft volhouden dat het onderzoek heeft uitgewezen dat de incidenten die hem verweten worden wel hebben plaatsgevonden. Ook ter zitting heeft zij dit betoogt. Ten onrechte. Uit het rapport blijkt juist dat de incidenten niet worden ondersteund door de resultaten van het onderzoek. Het onderzoeksbureau concludeert immers dat de gedragingen niet op betrouwbare wijze kunnen worden gereconstrueerd.”

  • Laat als werkgever geen (extern) onderzoek doen om alleen maar de reeds getrokken conclusies bekrachtigd te zien worden. Onafhankelijk deskundig onderzoek dient niet gestuurd te worden op gewenste uitkomsten (doel-middel redenering).
  • Als uit een onderzoek blijkt dat klachten/verwijten niet gegrond worden geacht, ga dan zo snel mogelijk met de beklaagde hierover in gesprek en direct werken aan herstel van de arbeidsrelatie en de onderlinge samenwerking op de werkvloer. Denk daarbij aan team coaching of (groeps)mediation.

“Het enige wat is vast komen te staan, is de (sexuele) affaire met een collega na het 35-jarig jubileumfeest, omdat [verzoeker] dat heeft erkend. Nu de betreffende collega niet zelf de melding heeft ingediend noch daarover heeft verklaard en, net als de melder, anoniem is gebleven, is niet gebleken dat [verzoeker] met die affaire de grenzen van die betreffende collega heeft overschreden (gesteld noch gebleken is dat de affaire niet vrijwillig was). [verzoeker] heeft ook uitdrukkelijk en gemotiveerd betwist dat hij de leidinggevende was van deze collega en dat hij enige zeggenschap over de collega had. Dit is onvoldoende onderbouwd weersproken door Déhora. Dat het onverstandig was om het bed te delen met een collega is iets anders. Dehora had ten tijde van de gedragingen geen gedragsprotocol over relaties tussen collega’s. Het gedrag van [verzoeker] is niet het gedrag dat je van een directeur mag verwachten. Dit valt [verzoeker] te verwijten. Déhora heeft daar echter nimmer adequaat op ingegrepen.”

  • Ook al kan je als werkgever een werknemer een verwijt maken (zoals het aangaan van een affaire met een ondergeschikte), dat ontslaat je dan nog niet van je eigen plicht als werkgever om hierop beleid te voeren of een gedragsprotocol te hebben.

“Ook nadat bleek dat het onderzoek onvoldoende aanwijzingen bood dat de in de meldingen beschreven gedragingen hadden plaatsgevonden heeft Déhora geen contact opgenomen met [verzoeker], of een voorstel gedaan om met elkaar in gesprek te gaan of mediation te starten. Dat aanbod kwam pas eind mei 2024, toen het ontbindingsverzoek al was ingediend. Wat Déhora wel gedaan heeft is in de tussentijd nieuwe verklaringen verzamelen van medewerkers over (het gedrag van) [verzoeker]. Deze heeft zij kennelijk niet laten onderzoeken door het onderzoeksbureau, ondanks dat het onderzoek op het moment van ontvangst van een aantal van die verklaringen nog liep.”

  • Ga als werkgever niet intern hengelen naar verklaringen die jouw al getrokken conclusies kunnen onderschrijven. ‘Wiens brood men eet, wiens woord men spreekt’. En doe dit vooral niet buiten een al lopend extern onderzoek om.

“Déhora legt het verwijt volledig bij [verzoeker]. Ter zitting heeft zij geen blijk gegeven van inzicht in hoezeer zij [verzoeker] met haar handelwijze heeft beschadigd.”

  • Bezint eer ge begint (met oordelen en maatregelen opleggen). In mijn praktijk zie ik de ingrijpende effecten die verwijten van grensoverschrijdende gedrag op iemand kunnen hebben. In het strafrecht ben je verdachte totdat je bent veroordeeld door een rechter. In het arbeidsrecht oordelen werkgevers en collega’s (en soms de media en de goegemeente op social media) helaas te vaak al over iemand/een werknemer voordat alle feiten vast staan of voordat er een zorgvuldig, onafhankelijk en deskundig onderzoek heeft plaats gevonden.

“Zij weigert ook hand in eigen boezem te steken voor wat betreft het voorkomen van ontoelaatbaar gedrag op de werkvloer. Dit blijkt onder meer uit het verwijt dat zij [verzoeker] maakt dat hij zijn gedrag na de uitzending van Boos van januari 2022 had moeten aanpassen. Deze uitzending had wellicht aanleiding moeten zijn voor [verzoeker] om bepaalde gedragingen achterwege te laten. Déhora verliest hier echter uit het oog dat het als werkgever op haar weg had gelegen om ook bij te dragen aan cultuurverandering en ervoor te zorgen dat (seksueel) grensoverschrijdend gedrag geen kans zou krijgen op de werkvloer, en daarop in te grijpen als daar wel sprake van was, en daarmee dus zelf (ook) te handelen naar aanleiding van de betreffende uitzending. Dat heeft zij niet gedaan, getuige het feit dat er pas sinds 2023 een Ondernemingsraad is, sinds 2024 een vertrouwenspersoon, en voor zover bekend (nog steeds) geen regeling of protocol omtrent ongewenste omgangsvormen. Ook het ‘Roaring Twenties’ feest dat zij bijna een jaar na die Boos uitzending, in december 2022, heeft georganiseerd, getuigt ervan dat de cultuuromslag bij Déhora zich toen nog in een zeer pril stadium bevond, als van een omslag al sprake is geweest. Ook heeft zij niet ingegrepen toen [verzoeker] zelf aangaf dat hij zich niet prettig voelde bij het leidinggeven aan de afdeling commerciële binnendienst, vanwege de eerdere melding (het bad-incident). Door zelf zo te handelen en enkel te wijzen naar [verzoeker] , en na te laten zelf maatregelen te treffen tegen grensoverschrijdend gedrag, heeft zij zich onvoldoende rekenschap gegeven van haar eigen verantwoordelijkheid als werkgever.”

  • Wat doe je als werkgever zelf om een veilige bedrijfscultuur te bewerkstelligen? Is er een Ondernemingsraad? Heb je een (externe) Vertrouwenspersoon aangesteld? Is er beleid/gedragsprotocol? Geldt er zero tolerance? Heb je een Klachtenreglement? Zie ook mijn eerdere nieuwsbrief hierover: https://jensadvocaten.nl/2023/04/19/kijk-uit-voor-het-ik-voel-me-onveilig-mantra/
  • En als je als werkgever een bedrijfsfeest geeft in 2022 met in de bediening  (jonge) dames in badpakken met ballonnen eraan bevestigd die de werknemers mochten kapot prikken, dan moet je je nog eens goed achter de oren krabben of je als bedrijf wel het goede voorbeeld geeft en misschien eerst zelf eens gaan landen in 21ste eeuw.

Samenvattend: waar deze zaak dus begon met een hoop (ernstige) verwijten aan het adres van de werknemer, opgevolgd door een extern onderzoek (dat in deze zaak correct werd uitgevoerd maar waarvan de uitkomsten de werkgever niet bevielen), eindigde het bij de rechter in een stevige tik op de vingers van de werkgever van 1 ton extra aan billijke vergoeding.  Als werknemer vraag je niet lichtvaardig ontbinding van je arbeidsovereenkomst en slechts in zeer uitzonderlijke gevallen krijg je in geval van een dergelijk werknemersverzoek van de rechter een billijke vergoeding vanwege ernstig verwijtbaar handelen door de werkgever.

Doe uw voordeel met deze uitspraak en waar nodig leer hiervan.

Geef een reactie

Uw e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *