Sinds 17 december 2023 is de ‘Wet bescherming klokkenluiders’ bijgewerkt. Wat houdt dit in?

Sascha Janssen Arbeidsrecht, NIEUWS

De Wet Huis voor klokkenluiders is aangepast en heet nu: de Wet bescherming klokkenluiders. Iedere organisatie met vijftig werknemers of meer is wettelijk verplicht om een interne meldregeling te hebben, de zogenoemde klokkenluidersregeling.

Een dergelijke klokkenluidersregeling geeft werknemers de mogelijkheid om melding te maken van (dreigende) onregelmatigheden, misstanden en inbreuken op het EU-recht in de organisatie. 

Deze wet komt voortuit de Europese richtlijn 2019/1937 van 23 oktober 2019 inzake de bescherming van personen die inbreuken op het Unierecht melden. De wet is bedoeld om mensen te beschermen die (maatschappelijk) misstanden binnen een organisatie aan de kaak stellen, zoals corruptie, fraude, andere schendingen van het Europese Unierecht (zoals privacy schendingen), schending van de volksgezondheid, et cetera. Ook worden voortaan personen beschermd die werk gerelateerde meldingen doen van een vermoeden van een gevaar voor schending van een wettelijk voorschrift of interne regels van een werkgevers.

Wat is de ‘Wet bescherming klokkenluiders’?

De bescherming ziet op het voorkomen dat een klokkenluider wordt bestraft en dient om meldingen van misstanden aan te moedigen.

De belangrijkste wijzigingen per 17 december 2023

Een grotere groep melders wordt beschermd

De nieuwe wet beschermt een grotere groep van melders en in meer gevallen dan onder de oude wet. Niet alleen medewerkers, maar ook andere personen die in relatie staan tot de organisatie, zoals o.a. zzp’ers, stagiaires, leveranciers, sollicitanten, oud-medewerkers, aandeelhouders, bestuurders. Tevens worden mensen die een melder bijstaan, zoals een vertrouwenspersoon of vakbondsvertegenwoordiger, worden nu beschermd. Hetzelfde geldt voor betrokken derden, bijvoorbeeld een collega of familielid die verbonden is met een melder en die benadeeld kan worden in zijn werkzaamheden. En ook interne onderzoekers en degenen die een interne melding in behandeling nemen worden voortaan beschermd.

Klokkenluiders zijn nu ook beschermd als zij buiten het bedrijf rapporteren (zoals bij de ACM of Autoriteit Persoonsgegevens in Nederland).

Wat houdt die bescherming in?

In de aangepaste wet is helderder opgenomen welke handelingen als benadeling worden gezien, zoals bijvoorbeeld: ontslag of schorsing, maar demotie, een negatieve beoordeling, overplaatsing naar andere vestiging, smaad of laster, intimidatie of pesterijen. Daarnaast is nu vastgelegd dat je een melder tijdens en na de behandeling van een melding van een vermoeden van een misstand niet mag benadelen. Dit geldt tevens indien een melder overgaat tot openbaarmaking van een vermoeden van een misstand.

Verschuiving bewijslast

De regels rondom de bewijslast zijn per 17 december 2023 verschoven naar de werkgever en er gelden striktere eisen voor het verstrekken van een ontvangstbevestiging van een melding. De nieuwe wet gaat uit van het vermoeden dat de benadeling van de klokkenluider het gevolg is van de melding of openbaarmaking. De bewijslast aangaande het verband tussen de benadeling en de melding is verschoven naar de werkgever. Het is nu aan de werkgever (die de benadelende maatregel heeft genomen) om aan te tonen dat de maatregel/benadeling niet het gevolg is van de melding.

Hoe zit het met de meldprocedure?

Bij voorkeur meldt een melder de misstand eerst intern. Op die manier kan de organisatie de misstand het snelst aanpakken. Aan de interne meldprocedure worden tevens strengere eisen gesteld. Zo geldt een registratieplicht voor de organisatie en moet de melder binnen drie maanden te horen krijgen wat er met de melding gegaan wordt. De melder kan voortaan ook anoniem melden. Daarbij is hij/zij niet meer verplicht om eerst intern een melding te doen. Een melder kan direct terecht bij een autoriteit die bevoegd is om de melding in behandeling te nemen. Denk hierbij bijvoorbeeld aan het Huis voor klokkenluiders. Het Huis voor klokkenluiders heeft nog steeds de taak om te informeren, adviseren en onderzoek te doen naar misstanden. en  kan een sanctie opleggen wanneer de organisatie niet goed omgaat met de interne meldprocedure.

Wat betekent dit voor werkgevers?

Werkgevers bij wie in de regel ten minste 50 personen werkzaam zijn, moesten al een procedure vaststellen voor het omgaan met het melden van een vermoeden van een misstand binnen hun organisatie. Sinds 17 december jl. gelden dus strengere eisen aan die interne meldprocedure, zoals:

  • de melder moet binnen zeven dagen een ontvangstbevestiging krijgen
  • de melder moet binnen een redelijke termijn van maximaal drie maanden informatie krijgen over de beoordeling van zijn melding (feedback).

Daarnaast geldt nu voor werkgevers een registratieplicht van meldingen. Dat houdt in dat werkgevers bij wie in de regel minstens 50 personen werkzaam zijn, meldingen van vermoedens van misstanden moeten registreren in een daarvoor ingericht register. De gegevens van een melding moeten worden vernietigd als ze niet langer noodzakelijk zijn. In de nieuwe wet (artikel 2b) staan de eisen vastgelegd waaraan de registratie van mondelinge meldingen bij een werkgever moeten voldoen.

Uitgebreidere informatie kunt u vinden op deze site van de overheid: https://www.wetbeschermingklokkenluiders.nl/wat-verandert-er

Voor meer informatie: neem gerust contact op met één van de advocaten van JENS advocaten.